از یک کودکستان تا مسیری پیوسته برای رشد و یادگیری

یاس از سال ۱۳۷۸ با یک پرسش ساده اما جدی آغاز شد: چگونه می‌توان محیطی ساخت که کودک در آن هم یاد بگیرد و هم کودکی کند؟ کودکستان یاس به همت الهام سپنج و زیر نظر سازمان بهزیستی شکل گرفت تا آموزش، بازی، تجربه، هنر و شادی در کنار هم معنا پیدا کنند. از همان سال‌های نخست، نگاه یاس این نبود که کودک تنها مجموعه‌ای از اطلاعات را به خاطر بسپارد؛ مهم‌تر این بود که فرصت پیدا کند بپرسد، امتحان کند، اشتباه کند، دوباره بسازد و از کشف‌کردن لذت ببرد. در این نگاه، کودک یک یادگیرنده منفعل نیست. او با تمام وجودش یاد می‌گیرد: با دست‌هایش، با حرکت، با گفت‌وگو، با دیدن و شنیدن، با ساختن و با همکاری‌کردن. به همین دلیل، بازی در یاس زمانی جدا از آموزش نیست و هنر صرفاً یک برنامه جانبی به شمار نمی‌آید. بازی، قصه، نمایش، نقاشی، تجربه‌های روزمره و فعالیت‌های گروهی، هر کدام راهی هستند برای اینکه کودک مفهوم‌ها را عمیق‌تر بفهمد و آنچه را آموخته است در زندگی واقعی به کار بگیرد. سال ۱۳۸۷ نقطه عطف تازه‌ای در این مسیر بود. به دعوت اداره کل آموزش و پرورش، دبستان غیردولتی یاس تأسیس شد تا تجربه‌ای که در سال‌های کودکستان شکل گرفته بود، در دوره ابتدایی ادامه پیدا کند. پیش‌دبستانی نیز در کنار دبستان به فعالیت خود ادامه داد. با تغییر ساختارهای رسمی آموزش پیش از دبستان و شکل‌گیری سازمان ملی تعلیم و تربیت کودک، پیگیری دریافت مجوز مستقل کودکستان یاس بار دیگر در دستور کار قرار گرفت؛ مسیری که هدف آن حفظ پیوستگی تربیتی کودکستان و دبستان و ارائه تجربه‌ای منسجم‌تر به کودکان و خانواده‌هاست. پشت این مسیر، تنها سابقه اداره یک مجموعه آموزشی قرار ندارد؛ سال‌ها تجربه در مشاوره، آموزش و کار مستقیم با کودک، شالوده تصمیم‌های یاس را ساخته است. تحصیلات تخصصی الهام سپنج در روان‌شناسی، همراه با حضور مستمر در دوره‌های حرفه‌ای و مواجهه نزدیک با پرسش‌ها و دغدغه‌های واقعی خانواده‌ها، به یاس کمک کرده است تا برنامه‌های خود را بر شناخت رشد کودک بنا کند. این تجربه به ما یاد داده است که هیچ روش آموزشی صرفاً به دلیل تازه یا پرطرفداربودن ارزشمند نیست؛ روش زمانی ارزش دارد که با نیاز کودک هماهنگ باشد، امکان مشارکت واقعی ایجاد کند و به رشد پایدار او کمک کند. یادگیری وقتی ارزشمند است که در زندگی به کار بیاید. در یاس، درس‌ها فقط برای پاسخ‌دادن به پرسش‌های کتاب یا گرفتن نتیجه در یک آزمون دنبال نمی‌شوند. کودک باید بتواند بخواند و معنای آن را بفهمد، مسئله را ببیند و برای حل آن راه‌های مختلف پیدا کند، نظرش را روشن بیان کند، به سخن دیگران گوش بدهد و در یک کار گروهی سهم خود را بپذیرد. زبان، هنر، ورزش، فناوری و درس‌های پایه، بخش‌های پراکنده یک برنامه نیستند؛ هر کدام فرصتی برای ساختن توانایی‌هایی هستند که کودک امروز و در سال‌های آینده به آن‌ها نیاز خواهد داشت. شادی در یاس به معنای آسان‌گرفتن آموزش یا نادیده‌گرفتن هدف‌های درسی نیست. ما شادی را زمینه‌ای برای یادگیری عمیق‌تر می‌دانیم. کودکی که در محیطی امن، محترمانه و زنده حضور دارد، با خیال آسوده‌تری سؤال می‌پرسد، از اشتباه‌کردن نمی‌ترسد و برای ادامه مسیر انگیزه بیشتری دارد. به همین دلیل، رسیدن به هدف‌های مورد تأیید آموزش و پرورش در کنار پرورش کنجکاوی، استقلال، مسئولیت‌پذیری، مهارت حل مسئله و مهارت‌های زندگی دنبال می‌شود؛ نه به بهای خاموش‌شدن شور یادگیری کودک. در این مسیر، مقایسه‌کردن کودکان با یکدیگر جایی ندارد. هر کودک با توانایی‌ها، تجربه‌ها و آهنگ رشد خودش دیده می‌شود. نقش مدرسه این است که پیشرفت واقعی او را بشناسد، فرصت تمرین متناسب فراهم کند و کمک کند کودک قدم بعدی را با اطمینان بردارد. معلم در این فرایند فقط انتقال‌دهنده محتوا نیست؛ او مشاهده‌گر، همراه و طراح موقعیت‌های یادگیری است و تلاش می‌کند میان نیازهای فردی کودک، هدف‌های آموزشی و زندگی جمعی کلاس تعادل برقرار کند. خانواده شریک این مسیر است. ما باور داریم شناخت کودک بدون شنیدن تجربه خانواده کامل نمی‌شود و همراهی مدرسه نیز بدون گفت‌وگوی روشن و محترمانه پایدار نمی‌ماند. ارتباط با خانواده برای یاس صرفاً گزارش‌دادن نتیجه‌ها نیست؛ فرصتی است برای اینکه خانه و مدرسه تصویر مشترک‌تری از نیازها، توانایی‌ها و مسیر رشد کودک داشته باشند. این همکاری کمک می‌کند تصمیم‌های آموزشی با واقعیت زندگی کودک هماهنگ‌تر شوند و او پیام‌های متناقض کمتری دریافت کند. امروز یاس، کودکستان و هر شش پایه دبستان را بخش‌های جدا از هم نمی‌بیند؛ بلکه آن‌ها را یک مسیر پیوسته می‌داند. تصویری که در پایان این مسیر دنبال می‌کنیم، کودکی است علاقه‌مند به یادگیری، سرزنده و شاد، توانا در رسیدن به هدف‌های آموزشی و آماده‌تر برای روبه‌روشدن با مسئله‌های زندگی. برای ما موفقیت فقط در دانستن خلاصه نمی‌شود؛ موفقیت آن است که کودک بتواند از دانسته‌هایش استفاده کند، انتخاب آگاهانه‌تری داشته باشد، با دیگران همکاری کند و با اعتمادبه‌نفس و کنجکاوی قدم بعدی را بردارد. این همان مسیری است که یاس از سال ۱۳۷۸ آغاز کرده و هر روز با تجربه تازه کودکان، خانواده‌ها و آموزگاران کامل‌تر می‌شود.